Ba kowane farantin Najeriya ke bin tsarin mota na kai ba. Farantin fadar shugaban ƙasa na muƙami ne, ba na mutum ba; farantin kore na hukumar gwamnati ne; farantin shuɗi-da-kore kuma na ofishin jakadanci ne — kuma babu ɗaya daga cikinsu da ake sayarwa. Wannan shafin ya bayyana nau'o'i shida da ake amfani da su, ma'anar launin faranti a kowanne, abin da takardar ba da lambar faranti ke tabbatarwa idan kana sayen mota mai amfani, da kuma waɗanne labarai game da faranti na musamman ba gaskiya ba ne.
A wannan shafin
Farantin musamman a Najeriya ba wani tsarin rajista dabam ba ne — tsarin ƙasa ɗaya ne, sai dai an ba da shi a wani rukuni dabam. Nau'i shida sun rufe kusan duk abin da za ka gani a kan hanya, kuma uku kaɗai daga cikinsu ne mai mota talaka zai iya nema.
Farantin talakawa: haruffa shuɗi a kan fari, haruffa uku na ƙaramar hukuma, sannan lambobi uku da haruffa biyu. Wannan shi ne kaɗai rukunin da kayan bincikenmu ke iya karantawa, kuma shi ne farantin da kusan kowace mota mai amfani a Najeriya ke ɗauke da shi.
Farashin hukuma: ₦30,000
Haruffa ja. Tasi, bas, motocin kaya da duk wata mota da ke ɗaukar kaya ko fasinja kan kuɗi. Haruffan na nuna ƙaramar hukuma kamar yadda suke a farantin kai, don haka ana karanta farantin kasuwanci daidai da na kai — launi na nuna abin da aka ba mota izinin yi, ba inda ta fito ba.
Farashin hukuma: ₦30,000
Haruffa kore. Ana ba da su ga ma'aikata, hukuma ko cibiyar jiha, ba ga mutum ɗaya ba, kuma suna tare da cibiyar ko da direba ya sauya. Farantin kore a kan mota da ake sayarwa a hannun kai tambaya ce da za a fara amsawa.
Farashin hukuma: ₦80,000
Shuɗi da kore da haruffa fari, tare da rubutun CORPS DIPLOMATIQUE — ko CORPS CONSULAIRE ga ofishin karamin jakada — inda farantin farar hula ke ɗauke da sunan jiha. Lambobin farko na nuna ofishin jakadancin, don haka babu lambar ƙaramar hukuma da za a bincika a kai.
Ba a ba da shi a kanti ba
Ana yin rajistar motocin sojoji da na jami'an tsaro a wajen tsarin farar hula: suna ɗauke da gajeren sunan hidimarsu maimakon lambar ƙaramar hukuma. Shi ya sa binciken irin wannan faranti ba ya dawo da komai — wani rajista ne dabam, ba bincike da ya kasa ba.
Ba a ba da shi a kanti ba
Rajistar mota ta kai da kake zaɓar haruffanta, kan farashi mafi tsada a jerin hukuma. A doka farantin kai ne na yau da kullum: ba ya ba da wani gata a hanya, kuma shi kaɗai ne farantin «musamman» da talaka zai iya saya da gaske.
Farashin hukuma: ₦400,000
Launin haruffan ba don ado ba ne. Yana nuna abin da aka yi wa motar rajista ta yi, kuma ƙasa baki ɗaya aka tsara shi: farantin ja yana nufin abu ɗaya a Kano da a Legas.
| Launi | Abin da aka yi masa rajista |
|---|---|
| Haruffa shuɗi a kan fari | Motocin kai. Tsarin asali: farantin fari, haruffa shuɗi, sunan jiha da take a sama, «Federal Republic of Nigeria» a ƙasa. |
| Haruffa ja | Rajistar kasuwanci. Ma'anar farantin ja kawai ita ce an ba motar izinin ɗaukar kaya ko fasinja kan kuɗi. |
| Haruffa kore | Motocin gwamnati. Ma'anar farantin kore cibiya ce, ba mutum ba: ma'aikata, hukuma ko cibiyar jiha ce ke riƙe da rajistar. |
| Shuɗi da kore, haruffa fari | Ofisoshin jakadanci, da ofisoshin karamin jakada a bambancinsu. Lambobin farko na nuna ofishin, ba wani yanki ba. |
| Gajeren sunan hidima maimakon lambar yanki | Sojoji da jami'an tsaro. Farantin baƙi da ake tambaya a kai yana nan: waɗannan rajistar suna wajen tsarin farar hula gaba ɗaya. |
| Haruffa shuɗi, rubutun da aka zaɓa | Farantin kai na zaɓi na musamman. Rukuni ɗaya da ka'ida ɗaya da farantin kai na yau da kullum — haruffa da farashi kaɗai ke bambanta. |
Akwai abu ɗaya da ya kamata a faɗa a fili: launi ba gata ba ne. Babu abin da ke kan faranti da ke ɗaga wata ka'idar hanya, kuma babu launin da ke ba da hakkin a bar mota ta wuce shingen bincike.
Gwamnatin tarayya ce ke tsara wannan tsarin, kuma an sake duba shi fiye da sau ɗaya, na ƙarshe lokacin da National Vehicle Identification Scheme ya kawo alamun tsaro da ake amfani da su yanzu. Don haka tsohuwar mota na iya ɗaukar tsari da bai dace da wannan teburin ba, kuma hakan ba laifi ba ne.
Tambayoyi biyu daban-daban suna ɓoye a cikin «launin faranti», kuma ya dace a raba su. Launin farantin shi ne rukunin da ke sama. Launin da ke cikin rajistar kuwa fentin motar ne — kuma shi ne abin da binciken faranti ke dawo da shi. Cikin binciken mu 5,838 da suka dawo da launi, waɗannan su ne mafi yawa.
| Launi a rajista | Faranti |
|---|---|
| Custom | 2,472 |
| Ash | 606 |
| Blue | 444 |
| Black | 433 |
| Green | 317 |
| White | 265 |
Launi da ya fi yawa shi ne fentin da aka sauya ko wanda ba na asali ba, kuma hakan yana faɗin wani abu game da kasuwar motoci masu amfani a nan: launin da aka rubuta shi ne kwatancin motar ranar da aka yi mata rajista, kuma ana sake yi wa motoci fenti. Abu ne da za ka gwada da motar da ke gabanka, ba abin dogaro ba.
Wannan ita ce tambayar da aka fi yi a wannan rukunin, kuma amsar gajera ce: farantin fadar shugaban ƙasa a Najeriya na muƙami ne, ba na mutum ba.
Farantin na muƙamin ne kuma yana nan idan wanda ke riƙe da shi ya sauya — abin da ma'anar farantin fadar shugaban ƙasa ta ƙunsa ke nan: «wannan mota tana hidimar wannan muƙamin», kuma ba komai game da mutumin da ke ciki ba. Babu fom ɗin nema ga talaka, babu jerin jira, kuma babu hanyar doka ta siyan ɗaya. Duk wanda ya ce zai sayar maka, karya yake sayarwa.
Farantin gwamnati kuma haka yake mataki ɗaya ƙasa: ana ba da shi ga ma'aikata, hukuma ko cibiyar jiha, kore ne, kuma yana bin cibiyar ba direban ba. Farantin gwamnati yana da nasa layin farashi a jerin hukuma — wannan ita ce amsa ta gaskiya ga «nawa ne farantin gwamnati»: cibiyar da ke yin rajistar motar ce ke biya, ba a sayar wa mutane ba.
Dalilin da ya sa hakan ke da muhimmanci ga mai saye shi ne aikin tabbatar da doka. A watan Fabrairun 2025 Federal Road Safety Corps ya ce yawancin farantin bogi da yake samu a kan motocin da ake amfani da su wajen laifuka suna ɗauke da sunayen manyan cibiyoyi — fadar shugaban ƙasa, National Association of Nigerian Students da Nigerian Youth Council — saboda jami'ai kan yi shakkar tsayar da su, kuma irin waɗannan faranti galibi ba sa cikin bayanan motoci na ƙasa kwata-kwata.
Farantin jakadanci a Najeriya shuɗi ne da kore da haruffa fari, kuma na ofishin jakadanci ne da aka amince da shi. Inda farantin farar hula ke rubuta sunan jiha, na jakadanci yana rubuta CORPS DIPLOMATIQUE; ofishin karamin jakada kuma yana ɗauke da CORPS CONSULAIRE. Lambobi biyu ko uku na farko suna nuna ofishin, sauran farantin kuma na bin tsarinsa na daban.
Abin da hakan ke nufi ga mai amfani da kayan bincike: babu lambar ƙaramar hukuma a farantin jakadanci da za a karanta. Kayan aikinmu ba zai sami komai ba, kuma wannan ita ce amsa daidai, ba rami a cikin littafin ba.
Ba ma buga teburin da ke nuna waɗanne lambobi ne na wace ƙasa. Hukumomin Najeriya ne ke raba lambobin ofisoshi kuma ba mu da tushen da aka tabbatar a kansu — littafin da ke hasashe ya fi muni fiye da rashinsa, wannan kuwa ita ce ka'idar da duk bayanan farantinmu ke bi.
A yadda ake magana a Najeriya, farantin «spy» na 'yan sanda faranti ne da mota ta kai ke ɗauka a matsayin alamar kasancewa cikin wata hukumar tsaro, ba tare da lambar ƙaramar hukuma ba. Sun yawaita kuma sun yi sauƙin kwaikwayo har a 2022 Inspector-General of Police ya haramta amfani da su gaba ɗaya, Federal Road Safety Corps kuma ya umarci jami'ansa da su tabbatar da haramcin tare da kama motocin da ke da faranti marasa izini ko waɗanda rubutunsu ya shuɗe.
Irin wannan ya faru a baya kuma ya sake faruwa. An bayyana farantin «Peace Ambassador» a matsayin marasa izini tun 2016, duk da haka sun ci gaba da bayyana a kan hanya shekaru; aikin 2025 kuwa ya nufi sunayen fadar shugaban ƙasa, ƙungiyar ɗalibai da majalisar matasa. Farantin da ke nuna kasancewa cikin wata ƙungiya maimakon rubuta rajista suna dawowa akai-akai domin suna aiki a idon jama'a — kuma shi ya sa a doka ba su da wani daraja.
Ga mai saye, ka'idar sauƙi ce. Idan motar da ke gabanka tana ɗauke da wani abu ban da farantin talakawa na rukuninta, dole a sake yin rajistarta da sunanka kafin sayarwa ta yi ma'ana, kuma farantin da ba a same shi a bayanan ƙasa ba dalili ne na tashi, ba na ciniki ba.
Takardar ba da lambar faranti (allocation of plate number) ita ce takardar da ake bayarwa lokacin da aka ba wata mota takamaimai wani faranti takamaimai a rajista. Ba lasisin mota ba ce kuma ba takardar mallaka ba: ita ce rikodin da ke haɗa faranti ɗaya da lambar chassis ɗaya, kuma ita ce takardar da mai sayen mota mai amfani a Najeriya ya fi samu kuma ya fi guje wa karantawa.
Muhimmancinta yana bayyana lokacin da mota ta sauya hannu. A Najeriya faranti na mai riƙe da shi ne, ba na motar ba, don haka mai sayarwa na iya cire farantinsa bisa doka ya ajiye shi don wata mota — kuma takardar ba da lamba ta motocin biyu na cikin abin da ofishin rajista ke buƙata idan ana sauya mai mallaka ko ana mayar da faranti da ake da shi. Idan mai sayarwa bai iya fitar da ita ba, ba za a iya bin diddigin rajistar yadda ya kamata ba, kuma matsalar ta koma taka.
Mutane na neman «samfurin» takardar ba da lamba don ganin yadda ta gaskiya take. Da gangan ba ma buga fom ɗin da babu komai a ciki ba: mutum ɗaya kaɗai da irin wannan samfurin ke taimaka wa shi ne wanda ke ƙera bogi. Jerin da ke sama shi ne amsar mai amfani ga tambaya ɗaya — takarda tana da darajar filayenta, kuma kowanne daga cikinsu ana iya gwada shi da motar da kuma da farantin.
Abin da takardar ba za ta iya yi ba shi ne tabbatar da motar kanta. Rikodin bayarwa ce, ba tarihi ba: ba ta faɗin komai game da nisan tafiya, illar haɗari, ko an saye motar a gwanjon motocin da suka lalace a ƙasashen waje, ko yadda take lokacin da aka shigar da ita cikin kwantena. Waccan tarihin tana tafiya tare da lambar chassis.
Farantin da ya fi tsada a duniya shi ne P 7, wanda aka sayar a Dubai a 2023 kan US$15 million a gwanjon agaji. Kasuwar gajerun rajistar abu ce ta Gulf da Biritaniya, kuma lambobin da ke ƙasa su ne waɗanda gidajen gwanjon suka buga, ba waɗanda ke yawo a dandalin tattaunawa ba.
| Faranti | Inda | Farashi | Shekara | Tushe |
|---|---|---|---|---|
| P 7 | Dubai | US$15 million | 2023 | Emirates Auction |
| JB 1 | Biritaniya | £608,600 | 2025 | Wikipedia |
| 1 | Abu Dhabi | US$14 million | 2008 | Emirates Auction |
| 25 O | Biritaniya | £518,440 | 2014 | Wikipedia |
Najeriya ba ta cikin wannan jerin, kuma dalilin tsari ne ba na kuɗi ba: babu gwanjon rajista na jama'a a nan. Ana sayar da haruffan da za ka zaɓa kan farashin ƙasa da aka ƙayyade — ₦400,000 ga farantin zaɓi na musamman a jerin da ake kai yanzu — don haka farantin da ya fi tsada a Najeriya, a duk ma'anar da aka buga, shi ne wannan farashin. Lambobin da ake yaɗawa a yanar gizo game da farantin «rikodi» na Najeriya sanarwar sake sayarwa ce ta mutane, kuma babu gidan gwanjon da ya buga su.
Inda waɗannan kasuwannin suka haɗu da namu shi ne a gefen da doka ta haramta: gajeren faranti, wanda ba a saba gani ba ko mai kama da na hukuma shi ne wanda ya fi jawo kwaikwayo — shi ya sa aikin tabbatar da doka da aka bayyana a sama yake nan tun asali.
Babu irin wannan rukunin rajista. Ana ba da farantin Najeriya cikin rukunan da ke wannan shafin, kuma a farantin farar hula haruffa uku lambar ƙaramar hukuma ce — ba fiye da haka ba. Babu wata ƙungiya, ƙulla ko ƙungiyar asiri da ke da jerin faranti na hukuma, kuma babu haɗin haruffa da ke nuna kasancewa cikin wata ƙungiya. Idan kana da faranti a gabanka, haruffan suna nuna wani yanki, kuma kayan aikinmu zai faɗa maka; sauran jita-jita ce.
Rufe faranti laifi ne, ba dabara ba, kuma yana daga cikin abin da jami'ai ke nema musamman — haka ma farantin da rubutunsu ya shuɗe, domin farantin da ba a iya karantawa da wanda aka ɓoye sakamako ɗaya suke bayarwa. Mota da ake sayarwa da faranti da ba a iya karantawa mota ce da ba za ka iya duba ta ba.
Babu wani tushe na jama'a da ke bayar da sunan mai riƙe da rajistar Najeriya, kuma mu ma ba ma bayarwa. Waccan bayanan suna hannun Federal Road Safety Corps da hukumomin jihohi, ana kuma bayar da su ga 'yan sanda, kotuna da kamfanonin inshora ta hanyoyinsu. Abin da yake na jama'a shi ne lamba, rukuni da launi — wato abin da wannan shafin ya ƙunsa.
Ita ce takardar da ake bayarwa a rajista wadda ke ba wata mota takamaimai wani faranti takamaimai. Tana ɗauke da farantin, lambar chassis, mai riƙe da rajistar da ofishin da ya bayar, kuma ta bambanta da lasisin mota da takardar mallaka. Idan kana sayen mota mai amfani, ita ce takardar da ke haɗa farantin da ke jikin motar da lambar chassis da aka buga a jikinta.
Eh — ofishin rajista yana buƙatarta a matsayin sashe na sauya mai mallaka, kuma don mayar da faranti da ake da shi yana buƙatar takardun motocin biyu. Mai sayarwa da ba zai iya fitar da ita ba yana neman ka amince da rajistar bisa magana kawai.
Babu irin wannan rukunin rajista a Najeriya. Ana ba da faranti a matsayin na kai, na kasuwanci, na gwamnati, na jakadanci, na soja ko na zaɓi na musamman, kuma a farantin farar hula haruffa uku kawai lambar ƙaramar hukumar da aka yi wa motar rajista a cikinta ce. Babu ƙungiyar da ke da jerin faranti na hukuma, kuma babu haɗin haruffa da ke nuna kasancewa cikin ƙungiya.
Farantin P 7, wanda aka sayar a Dubai a 2023 kan US$15 million a gwanjon agaji, wato farashi mafi girma da aka buga kan rajista a ko'ina. Rikodin da ya gabata ya daɗe tun 2008 kuma shi ma an kafa shi a yankin Gulf.
Farantin da mutane ke kira baƙi na sojoji ne da jami'an tsaro, waɗanda ake yin rajistarsu a wajen tsarin farar hula kuma suna ɗauke da gajeren sunan hidima maimakon lambar ƙaramar hukuma. Shi ya sa binciken irin wannan faranti ba ya dawo da komai: babu lambar yanki a kansa da za a bincika.
Farantin kore ana ba da shi ga cibiyar ne, ba ga direba ba, don haka dole a mayar da shi a kuma sake yin rajistar motar da sunanka kafin sayarwa ta cika. Nemi takardun sallamar motar kafin a biya kuɗi — ba tare da su ba, kana sayen mota da rajistarta har yanzu tana nuna wani mutum.
Kowane bayani a wannan shafin daga tushen da aka buga yake, kuma an ambaci kowane tushe a nan. An duba karo na ƙarshe 17 Agusta 2026.
An duba:
Faranti yana faɗa maka rukuni da yankin da aka yi wa mota rajista a ciki. Abin da motar kanta ta shiga — gwanjo, illa, nisan tafiya da hotuna — an rubuta shi a ƙarƙashin lambar chassis, kuma yana tafiya tare da ita ko da an sauya faranti.
